احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
320
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
وارد و از طرف ژنرال اعلان صادر گرديد كه اين قشون برضد دولت ايران نيست فقط براى جلوگيرى از تحريكات دشمن و تنبيه كسانى كه پول از كاركنان آلمان و اطريش و عثمانى كه دشمنان ما و با ما جنگ داشتند گرفته و اين مملكت را دچار فتنه و آشوب ساختند خواهد بود و البته به خوبى مطلعيد كه قشون مزبور در تمام مدت سير خود بهرنقطه رفته دينارى خسارت وارد نياورده و فقط به تكاليف نظامى خود رفتار كرده حالا هم مجددا اعلان ميكنيم كه قشون روس بعنوان مملكتگيرى به اين خاك نيامده و دولتين روس و انگليس مملكت ايران را مقدس و مال خود ايرانيان ميدانند و بعد از آنكه قشون مزبور تكاليف خود را كه عبارت از طرد محركين آلمانى و تنبيه مزدوران آنها است ادا كرده و وقتى مطمئن شدند كه ديگر فتنه و فسادى توليد نخواهد شد البته متدرجا مراجعت خواهند كرد و اكنون كه عمليات آنها بصحنه كرمانشاه رسيده اين است كه قبلا بعموم اطلاع ميدهيم چون سفارت بهيه بموجب اطلاعاتى كه دريافت مينمود اغلب مزدوران آلمانى فقير و پريشان و بىمكنت بودند به همين ملاحظه حتى الامكان سفارت امپراطورى درباره آنها ساكت بود و براى اطلاع عموم اينك ابلاغ مىشود هريك از اشرار و مزدورانيكه ملاك و صاحب ثروتى باشند در موقعى كه آنها داخل جرگه آشوبگران برضد قشون امپراطورى بشوند تمام اموال و دارائى آنها براى خسارت قشون امپراطورى ضبط و به كلى آن مزدور از تمام مايملك خود دور و مهجور خواهد بود . » سفارت روسيه بازهم اعلاميه داد : « اينكه شهرت دادهاند قشون امپراطورى نسبت باشراريكه برضد دولت عليه قيام نموده و بقيد اسارت درآمدهاند سختى و بدرفتارى مينمايد اگرچه اشرار مزبور سزاوار هرگونه سختى و بدرفتارى ميباشند ولى نسبت به آنها موافق قوانين كه براى اسراء معمول است از حيث غذا و خوراك و غيره رفتار مىشود و سفارت امپراطورى جدا اين شهرت بدرفتارى را تكذيب مىكند . » جمعه 22 ربيع الاول ( 28 ژانويه ) . قضيه قسط استمهال مجددا مورد گفتگو واقع شده چون قسط ژانويه بواسطه اختلاف تسعير ليره پرداخته نشده بود وزارت ماليه در ظرف اين هفته با بانك شاهنشاهى وارد مذاكره شد و بعد از اقدامات زياد بالاخره قيمت ليره در همان 5 تومان و يك قران تسعير گرديد . از قسط ژانويه اين حوالجات صادر شد : از بابت حقوق عقبافتاده وزارت دربارسى هزاران تومان . از بابت حقوق عقب افتاده اداره ژاندارمرى 20 هزار تومان . از بابت حقوق عقبافتاده نظميه 25 هزا تومان . از بابت حقوق سوارهاى بختيارى دههزار و يكصد و شصت تومان . از بابت حقوق شهريهها يك برج . از بابت حقوق عقبافتاده مجلس شوراى ملى سه هزار تومان حواله و وزارت ماليه از بابت مخارج هيئت وزراء پنج هزار تومان تاديه نمود همچنين سه هزار تومان از بابت حقوق ديوانى مستوفى الممالك و از بابت حقوق افسران منتظر خدمت وزارت جنگ دو هزار تومان . شنبه 23 ربيع الاول ( 29 ژانويه ) . از طرف دربار اعلاميه ذيل صادر شد : « جناب اشرف رئيس الوزراء چون مصالح مملكتى مقتضى است كه حكومت بروجرد و لرستان و عربستان عوض شود بصدور اين دستخط امر و مقرر مينمائيم كه در هيئت وزراء مراتب را مذاكره نموده نظام السلطنه را از حكومت تغيير داده نتيجه را بعرض برسانيد . ربيع الاول 1334 » پس از مذاكره در هيئت وزراء نظام السلطنه از حكومت بروجرد و لرستان و عربستان خلع و انتظام الدوله هم از حكومت ملاير و تويسركان و نهاوند منفصل شدند و مردم اين تغييرات را در نتيجه فشار روس و انگليس دانستند و مخصوصا از تغيير نظام السلطنه كه به وطنپرستى و شجاعت معروف بود افكار عمومى متأثر گرديد . كلنل ادوال با خانم خود به طرف سوئد حركت كردند . شاهزاده عضد السلطان كه از شهر سلطانآباد عراق به طرف عضديه عازم بود در بين راه مورد حمله اشرار واقع گرديد .